Collectieve Opwek

Collectieve opwek

Je vindt hier alle informatie om een collectief opwekproject op te starten voor jouw wijk, dorp of regio. Ook vind je hier actuele informatie over wat er op dit moment speelt op het gebied van opwek, en wat er aan ondersteuning beschikbaar is voor lokale initiatieven:

Introductie

Energieopwek is een belangrijk onderdeel van de energietransitie. Om de uitstoot van CO₂ te verminderen en minder afhankelijk te worden van fossiele energiebronnen, wordt steeds meer energie opgewekt uit duurzame bronnen zoals zon en wind. Door energie lokaal op te wekken, kan de energievoorziening stap voor stap verduurzamen en wordt de overgang naar een duurzaam energiesysteem mogelijk gemaakt. 

Voor dorpen, buurten en energiecoöperaties ligt hier een belangrijke rol. Lokale initiatieven kunnen samen met inwoners plannen ontwikkelen voor duurzame energieprojecten, zoals zonnedaken, zonnevelden of windenergie. Door inwoners vroegtijdig te betrekken en mee te laten denken over plannen, ontstaat er meer draagvlak en betrokkenheid bij de energietransitie in het eigen dorp of de buurt. 

Energieopwek is daarbij geen los project, maar vaak een proces van meerdere jaren waarin plannen worden verkend, ontwikkeld en uitgevoerd. Samenwerking met gemeenten, grondeigenaren en andere partners is hierbij belangrijk. Steeds vaker spelen ook nieuwe organisatievormen een rol, waarbij inwoners via energiecoöperaties of energiegemeenschappen mede-eigenaar kunnen worden van energieprojecten. Op die manier blijven opbrengsten vaker in de regio en kunnen ze worden ingezet voor nieuwe duurzame projecten of voor de leefbaarheid van het dorp of de buurt. 

SCE-regeling 

De SCE-regeling is een landelijke subsidie voor energiecoöperaties en VvE’s die samen duurzame elektriciteit willen opwekken, bijvoorbeeld met zonnepanelen of windenergie. Met deze regeling ontvangen initiatieven gedurende 15 jaar subsidie per opgewekte kilowattuur. Zo worden lokale energieprojecten financieel beter haalbaar en krijgen initiatiefnemers meer zekerheid over hun inkomsten. 

De regeling stimuleert lokaal eigenaarschap en maakt het mogelijk dat inwoners gezamenlijk investeren in duurzame energie en meeprofiteren van de opbrengsten. 

De inhoud en voorwaarden van de SCE-regeling worden regelmatig aangepast. Ook in 2026 zijn er wijzigingen doorgevoerd en voor 2027 staan nieuwe veranderingen gepland. Deze gaan onder andere over zonne- en windprojecten, het stoppen van de salderingsregeling en nieuwe Europese regelgeving.

SDE++

De SDE++ is een landelijke subsidie voor bedrijven, organisaties en eigenaren van grootverbruikersaansluitingen die duurzame energie willen opwekken, bijvoorbeeld met zonneparken, windenergie of andere duurzame technieken. Met deze regeling ontvangen projectontwikkelaars een subsidie per opgewekte hoeveelheid energie, zodat duurzame energieprojecten financieel haalbaar worden. 

De SDE++ wordt vooral gebruikt voor grotere energieprojecten. In vergelijking met de SCE-regeling voor energiecoöperaties ligt de subsidie vaak lager, omdat het meestal gaat om grotere projecten die efficiënter kunnen worden ontwikkeld. 

Dorpsmolens – POVI

De provincie Fryslân werkt aan een nieuwe Provinciale Omgevingsvisie (POVI) richting 2050. De Contourenschets geeft alvast richting aan keuzes voor onder andere wonen, landbouw, natuur, klimaat en energie. Voor energie zet de provincie in op energiebesparing, duurzame opwek en voldoende ruimte voor transport, opslag en omzetting van energie.  

Een belangrijk onderdeel is de mogelijke nieuwe koers voor windenergie. De provincie kijkt naar het vervangen van oudere windturbines door clusters van efficiëntere turbines, onder andere op plekken waar netcongestie een probleem vormt. Daarbij is aandacht voor lokaal eigenaarschap. Voor zonne-energie ligt de nadruk meer op daken en parkeerterreinen en minder op grote zonneparken op land. 

De Contourenschets is nog geen definitief beleid. De keuzes worden verder uitgewerkt en kunnen nog veranderen. De definitieve Omgevingsvisie wordt naar verwachting eind september 2026 vastgesteld. 

Energiegemeenschappen: samen werken aan lokale energie 

Energiegemeenschappen zijn ontstaan vanuit Europese wetgeving en krijgen met de nieuwe Energiewet een duidelijke plek in het Nederlandse energiesysteem. Het uitgangspunt is eenvoudig: inwoners, lokale organisaties en bedrijven kunnen samen actief worden op de energiemarkt, waarbij de voordelen zoveel mogelijk lokaal terechtkomen en de leden zelf zeggenschap houden.  

Een energiegemeenschap kan bijvoorbeeld energie opwekken, opslaan, gebruiken en delen. Daarmee ontstaan nieuwe mogelijkheden om lokaal opgewekte energie slimmer in het eigen dorp of gebied te benutten. Denk aan het delen van zonnestroom, gezamenlijke opslag of het beter op elkaar afstemmen van opwek en verbruik.

Rechtsvorm: van energiecoöperatie naar energiegemeenschap 

Een energiecoöperatie is niet automatisch een energiegemeenschap. Volgens de Energiewet moet een initiatief aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo staat niet winst, maar het voordeel voor deelnemers of de omgeving centraal. Deelname is vrijwillig, deelnemers hebben zeggenschap en het initiatief heeft een officiële rechtsvorm. De coöperatie is hiervoor de meest gekozen vorm. 

Voldoe je aan deze voorwaarden? Dan biedt de Energiewet nieuwe mogelijkheden, bijvoorbeeld voor het lokaal opwekken, delen, opslaan en leveren van energie. Bekijk hieronder de voorwaarden op RVO.

Meer weten over hoe je van Energiecoöperatie naar energiegemeenschap gaat? Lees het position paper Van energiecoöperatie naar energiegemeenschap van Energie Samen:

Pilot Energie Delen: samen leren in de praktijk  

Samen met GrEK en Grunneger Power onderzoeken we hoe energiedelen in de praktijk kan werken. Hiervoor is de Leerkring Energiegemeenschappen Fryslân opgezet waar inmiddels meer dan 30 energiecoöperaties bij betrokken zijn. 

Binnen de pilot is ruimte voor 15 energiecoöperaties uit Fryslân, Groningen en Drenthe: vijf per provincie. Bij deze coöperaties worden verbruiks- en opwekdata verzameld. Zo onderzoeken we hoe goed opwek en verbruik op elkaar aansluiten, wat nodig is om energie te delen en hoe de gelijktijdigheid kan worden vergroot. 

Ook als je niet deelneemt aan de pilot, is de leerkring interessant. We delen ervaringen en kennis over energiedelen en bespreken onder andere juridische en governance-vraagstukken en communicatie. Zo kun je ontdekken of energiedelen interessant is voor jouw dorp of initiatief. 

Agenda Leerkring Energiegemeenschappen

Iedere energiecoöperatie, ambtenaar of andere geïnteresseerde is welkom bij de leerkring. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en houd onze sociale media in de gaten voor de volgende bijeenkomst. 

Ondersteuning Fries Energiehuis

Wil je als dorp, buurt of energiecoöperatie verder aan de slag met plannen voor collectieve opwek? Het Fries Energiehuis helpt jullie om de mogelijkheden en vervolgstappen helder te krijgen. 

Wij verkennen in een paar gesprekken wat jullie initiatief kan doen op het gebied van opwek, bijvoorbeeld rond collectieve opwek of een energiegemeenschap. In deze gesprekken kun je onder andere verwachten: 

Neem contact op en start met het maken van opwekplannen:

Sybrand Frietema

Procesbegeleider warmte en opwek

Ronnie Koop

Natuurinclusieve oplossingen