PC-Aardgasvrij 2025: de kracht van bewonersparticipatie

Resultaten PC-Aardgasvrij in 2025

Het afgelopen jaar hebben we 14 lokale bewonersinitiatieven begeleid bij het opzetten van een energiebesparingsproject dankzij PC-Aardgasvrij. Dat heeft tot mooie acties geleid van Friese inwoners die de handen ineen geslagen hebben voor een energieneutrale toekomst. We vertellen graag meer over de resultaten die deze initiatieven samen geboekt hebben in 2025, en hoe belangrijk ondersteuning voor deze initiatieven is, zodat zij concrete stappen kunnen blijven zetten naar een aardgasvrij Fryslân.

De samenwerkende partijen richten zich op bewonersparticipatie om hun regionale doelstellingen voor de energietransitie te bereiken. Ze brengen de wereld tussen overheden en bewoners dichter bij elkaar door het ondersteunen van bewonersinitiatieven, die op hun beurt bewoners actief kunnen betrekken bij de opwek van duurzame energie en het aardgasvrij maken van dorpen en wijken. Ze zorgen er tevens voor dat bewonersinitiatieven als volwaardig partner mee kunnen doen aan de energietransitie, en helpen hen bij alles wat daarvoor nodig is.

Bijdrage Fries Energiehuis

Het Fries Energiehuis (FEH) voert de begeleiding van bewonersinitiatieven en gemeenten uit voor de Friese Milieu Federatie (FMF). Concreet betekent dit dat het Fries Energiehuis 14 bewonersinitiatieven heeft kunnen ondersteunen in 2025 bij het opzetten, inrichten en uitvoeren van een energiebesparingsproject. Dit doen we in goede samenwerking met desbetreffende gemeenten en andere lokale partijen die zich inzetten voor een lager energieverbruik en minder energiearmoede door hoge energielasten.

In een periode van ongeveer 1 jaar begeleiden we een initiatief bij het uitwerken van een plan, het aanvragen van projectfinanciering, het organiseren van vrijwilligers en communicatiematerialen, het maken van afspraken met samenwerkingspartners, het organiseren van bijvoorbeeld een energiemarkt of inloopspreekuren, en het inrichten van de projectstructuur zodat het initiatief aan de slag kan. Vervolgens gaan de bewonersinitiatieven zelf aan de slag in hun dorp of wijk om bewoners te enthousiasmeren en te ondersteunen bij het verduurzamen van de woning met als doel om het energieverbruik te verlagen, het wooncomfort te verbeteren, en uiteraard bij te dragen aan een duurzame energieneutrale toekomst voor Fryslân.

Resultaten initiatieven 2025

Om de resultaten ook in cijfers uit te drukken hebben we een overzicht gemaakt van het aantal initiatieven dat wij ondersteund hebben en tot hoeveel verduurzamende ingrepen door bewoners dit heeft geleid. De initiatieven starten vaak met laagdrempelige maatregelen (bezoek van een energiecoach, tochtstrippen aanbrengen, tochtlekken oplossen). Dat leidt vervolgens tot grotere maatregelen zoals isoleren, of zelfs het plaatsen van zonnepanelen of een warmtepomp. Zoals je kunt zien hebben ze heel wat huishoudens tezamen kunnen activeren.

In de periode januari ’25 t/m maart ‘26:

14x ondersteunde initiatieven

335x grote maatregelen waarvan:

50x spouwmuurisolatie

46x dakisolatie

73x vloerisolatie

154x glas vervanging

1x zonnepanelen

7x warmtepomp

1x zonneboiler

3x ventilatiesysteem

Wat is PC-Aardgasvrij?

De ondersteuning van deze bewonersinitiatieven wordt mogelijk gemaakt door de Participatiecoalitie: een landelijk samenwerkingsverband van HIER klimaatstichting, de Natuur en Milieufederaties, Energie Samen, Buurkracht en LSA bewoners. Via de Friese Milieu Federatie (FMF) komen deze middelen naar Fryslân en de uitvoering wordt verzorgd door het Fries Energiehuis (FMF). Dit programma heet Participitiecoalitie Aardgasvrij, oftewel PC-Aardgasvrij, en benut participatie als kernstrategie.

Voorbeelden van Friese dorpsinitiatieven

Er zijn vele manieren waarop dorpen in Fryslân aan de slag kunnen met een transitie naar een aardgasvrije toekomst. De aanpak van onderop, via bewoners, werkt daarbij in de praktijk vaak het beste. Hieronder worden drie voorbeelden uitgelicht van maatregelen die bewonersinitiatieven met behulp van PC-Aardgasvrij hebben genomen om concrete stappen te zetten voor hun dorp.

Vanuit energiecoöperatie Aengwirden Energie is de werkgroep gestart met een huis-aan-huis aanbelactie bij alle 763 woningen in de drie dorpen. Doel van de aanbelactie was om te inventariseren of bewoners aan de slag willen met het aardgasvrij maken van hun woning door middel van één van de volgende opties: energiecoaching, een klusteam voor het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen, waterzijdig inregelen van de CV-installatie, of een energieadvies voor het in kaart brengen van de mogelijkheden rondom het doorvoeren van grote energiebesparende maatregelen. Dit heeft geresulteerd in 100 energieadviezen, 65 CV-installaties waterzijdig inregelen, 55 energiecoachingsbezoeken en 20 adressen waar kleine energiebesparende maatregelen zijn aangebracht. Het initiatief is de komende periode bezig om bewoners te helpen met het doorvoeren van grote energiebesparende maatregelen a.d.h.v. de uitgevoerde energieadviezen.

Aengwirden Aardgasvrij – Tjelleberd, Luinjeberd, Gersloot

Door middel van actie gericht op glasvervanging heeft het initiatief uit Grou 30 bewoners geënthousiasmeerd om aan de slag te gaan met het plaatsen van isolerend glas. Dit hebben ze gedaan door middel van een informatiebijeenkomst te organiseren om bewoners te informeren over de mogelijkheden. Een glaszetter kon bewoners informeren over het vervangen van ramen en deuren in de woning. Vrijwilligers van de coöperatie gingen vervolgens bij de bewoners langs om hen te helpen met de beoordeling welke ramen vervangen konden worden, hoeveel m2 dit in totaal was en welke subsidies hiervoor beschikbaar waren. Op basis hiervan konden de bewoners een beslissing maken of ze het glas vervolgens gingen vervangen. Een aangesloten glaszetter kon vervolgens op korte termijn de ramen vervangen. Lees hier wat Grou nog meer gedaan heeft voor energiebesparing.

Doarpskoöperaasje Grou

Wommelser Enerzjy Koöperaasje

In Wommels is gekozen voor een brede en doorlopende aanpak, waarbij verschillende middelen worden gecombineerd. Zo organiseerden zij een energiemarkt om bewoners te informeren en enthousiasmeren. Daarnaast zijn er twee lokale energieadviseurs betrokken die helpen met het opstellen van energieadviezen. De coöperatie beschikt zelf over energiecoaches die bewoners ondersteunen bij energiebesparing én bij het aanvragen van gemeentelijke en landelijke isolatiesubsidies. In samenwerking met de gemeente, die ook ondersteuning en subsidie biedt voor isolatiemaatregelen, worden inwoners actief geholpen. Door middel van bijeenkomsten over woningisolatie en meerdere aanbelacties bij inwoners die in aanmerking komen voor subsidie, blijft het initiatief continu in beweging. De inzet van betrokken en fanatieke vrijwilligers speelt hierin een cruciale rol.

Gezocht: initiatief op weg naar aardgasvrij!

Afgelopen jaar konden we 14 bewonersinitiatieven begeleiden dankzij de subsidiemogelijkheden van PC-Aardgasvrij. Door bezuinigingen is er dit jaar maar ruimte om 4 lokale energie-initiatieven te ondersteunen. Initiatieven uit Boornbergum, Tzum en Wommels hebben zich al gemeld. Er is in 2026 nog plek voor één initiatief. Klinkt dit interessant voor jullie initiatief? Lees dan ook deze oproep en neem gerust contact op.

De toekomst van PC-aardgasvrij

Ook na de ondersteuning in 2025 zien we dat bewonersinitiatieven in de meeste gevallen niet stoppen na een eerste actie. Wanneer het proces in gang gezet is, de eerste bewoners zijn geholpen, en de samenwerking met de gemeente een vastere vorm heeft aangenomen, geeft dit vaak energie voor meer. Veel initiatieven geven aan dat ze na de zomerstop weer aan de slag gaan om meer bewoners te helpen de energierekening te verlagen.

Voor projecten die in de toekomst verder gaan, en in samenwerking met de gemeente stap voor stap een dorp of een wijk van het aardgas af willen halen, is een monitoringssystematiek onmisbaar. De data op het gebied van verduurzamende maatregelen is erg waardevol om een beeld te krijgen welke stappen er gezet worden in een dorp of wijk, om het gebruik van aardgas te verminderen. Hier is op dit moment nog te weinig aandacht voor om dit op een eenduidige manier vast te leggen en te beheren. Een wens voor de toekomst is om dit verder in te richten en te optimaliseren.