Collectieve warmte
Je vindt hier alle informatie om een collectief warmteproject op te starten voor jouw wijk, dorp of regio. Ook vind je hier actuele informatie over wat er op dit moment speelt op het gebied van warmte, en wat er aan ondersteuning beschikbaar is voor lokale initiatieven:
Algemene Kennis
Start hier om meer te weten te komen over collectieve warmte.
Introductie
De overstap van aardgas naar duurzame warmte is één van de grootste opgaven in de energietransitie. Juist voor bewonersinitiatieven ligt hier een belangrijke rol: samen bepalen wat past bij het dorp en stap voor stap werken aan een haalbare aanpak. Dat begint met het verkennen van duurzame warmtebronnen en een gesprek met de gemeente, maar het vraagt ook om een bredere blik op de ontwikkeling van een buurt of wijk.
Er zijn verschillende warmte-oplossingen zoals warmtenetten en warmtepompen om gebouwen duurzaam te verwarmen. Warmte is daarbij geen los project, maar een meerjarenproces waarin samenwerking, voorbeeldprojecten en pilots belangrijk zijn om ervaring op te doen en keuzes te maken die ook op de lange termijn werken. Bewonersparticipatie en inclusiviteit spelen hierin een belangrijke rol, zodat zoveel mogelijk inwoners kunnen meedoen aan de energietransitie.
Nieuwe organisatievormen spelen daarbij een steeds grotere rol. Zo maakt de Wet Collectieve Warmte het mogelijk dat bewoners, bedrijven en lokale initiatieven samen eigenaar kunnen zijn van een warmtenet in een zogenaamde warmtegemeenschap. Daarmee ontstaat een alternatief naast publieke en commerciële warmtebedrijven en krijgen lokale initiatieven meer mogelijkheden om mee te doen in warmteprojecten.
Wat zijn duurzame warmtebronnen?
Om woningen van het aardgas af te halen zijn er grofweg twee oplossingen: een individuele oplossing per woning of een collectieve oplossing via een warmtenet. Bij een individuele oplossing wordt de warmte in of bij de woning zelf opgewekt, bijvoorbeeld met een (hybride) warmtepomp. Bij een collectieve oplossing worden meerdere woningen aangesloten op een warmtenet. De warmte komt dan uit een centrale bron die meerdere gebouwen tegelijk verwarmt. Daarvoor kunnen verschillende duurzame warmtebronnen worden gebruikt.
Welke bron geschikt is, hangt af van de lokale situatie en de beschikbare warmtebronnen in de omgeving. Denk bijvoorbeeld aan aardwarmte (geothermie), warmte uit water (aquathermie), bio-energie, bodemenergie, restwarmte uit bedrijven of industrie en zonnewarmte. Op deze kennisbank vind je meer informatie over de mogelijke warmtebronnen voor een warmtenet.
Veel gestelde vragen
Wat is collectieve warmte?
Het organiseren van het geheel van maatregelen die nodig zijn om huizen te verduurzamen en geschikt te maken voor een warmtenet, gecombineerd met de infrastructuur en de bronnen die nodig zijn om warmte te produceren en te transporteren, noemen we Collectieve Warmte.
Waarom zou een warmtenet een goede optie voor onze huizen zijn?
In sommige gevallen heeft een warmtenet simpelweg de voorkeur boven individuele maatregelen. Geschat wordt dat meer dan de helft van de huizen in Nederland het best op een warmtenet kan worden aangesloten. Aan andere maatregelen kleven dan nadelen. Bijvoorbeeld: een warmtenet is maatschappelijk efficiënter/goedkoper, het stroomnet kan het niet aan, er is niet voldoende groengas.
Waarom ‘collectief’?
We zijn gewend dat huiseigenaren zelf een keuze maken voor een installatie maar ‘van het gas af’ doe je het slimst collectief. Dat heeft veel voordelen: iedereen kan meedoen, de financiering kan slimmer, de uitvoering kan goedkoper.
Actualiteit
Energietransitie is net als de wereld zelf altijd in beweging. Dit zijn de meest actuele ontwikkelingen van 2026.
Wat is de Wet Collectieve Warmte?
De Wet Collectieve Warmte (WcW) is een nieuwe wet die regels geeft voor warmtenetten in Nederland. De wet is in juli 2025 aangenomen door de Tweede Kamer en gaat naar verwachting in op 1 januari 2027.
Voor inwoners, energiecoöperaties, dorpen en steden is vooral belangrijk dat de wet ruimte geeft aan een warmtegemeenschap: een lokaal warmtebedrijf waarin eindgebruikers samen zeggenschap en (gedeeltelijk) eigendom kunnen hebben van een warmtenet. Dit maakt het mogelijk dat bewoners en lokale initiatieven een grotere rol spelen bij de ontwikkeling van duurzame warmte in hun eigen buurt, dorp of stad, naast gemeenten en commerciële partijen. Meer informatie over deze wet vind je op EnergieSamen:
Wat is een warmtegemeenschap?
Een warmtegemeenschap is een nieuwe vorm van organisatie binnen de warmtetransitie, waarbij bewoners, bedrijven en lokale organisaties samen eigenaar kunnen zijn van een warmtenet en daar ook zeggenschap over hebben. Dit concept is opgenomen in de Wet collectieve warmte, die naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt.
Het idee achter een warmtegemeenschap is dat niet alleen overheden of commerciële marktpartijen een warmtenet ontwikkelen en beheren, maar dat ook eindgebruikers zelf een rol kunnen spelen in eigendom, besluitvorming en organisatie. Daarmee ontstaat een extra model naast publieke en private warmtebedrijven en krijgen lokale initiatieven meer mogelijkheden om betrokken te zijn bij warmteprojecten.
Meer informatie over wat een warmtegemeenschap precies is, welke juridische vormen mogelijk zijn en hoe zeggenschap en eigendom georganiseerd kunnen worden, is te vinden bij Energie Samen:
Aan de slag
Wil je als Friese gemeente of lokaal energie-initiatief zelf aan de slag met een warmteproject? Neem gerust contact op of kijk hier voor inspiratie:
Stappenplan EnergieSamen
Wil je aan de slag met warmte? Bij een lokaal warmteproject komt veel kijken. Daarom heeft Energie Samen de beschikbare kennis en hulpmiddelen overzichtelijk ingedeeld per fase van een warmteproject. Zo vind je sneller de informatie die past bij waar jouw initiatief op dat moment staat.
Er worden vier fases onderscheiden: initiatie, ontwikkelen, bouw en exploitatie. Van de eerste ideeën en het organiseren van draagvlak tot de daadwerkelijke aanleg en het beheer van een warmtesysteem. Bekijk per fase welke kennis, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen beschikbaar zijn en ontdek wat je nodig hebt om de volgende stap te zetten.
Terherne als voorbeeld
In Terherne werkt Frans van Heijningen van energiecoöperatie De Poask aan een lokale energiegemeenschap. Samen onderzoeken we hoe lokaal opgewekte energie slimmer binnen het dorp kan worden gedeeld.
Het Fries Energiehuis ondersteunt Frans en De Poask bij dit proces en brengt de juiste partijen bij elkaar. Zo werken we samen met Energie VanOns, Civitas Energy en gemeente De Fryske Marren aan energiedelen en de volgende stappen voor de energiegemeenschap.
Ondersteuning Fries Energiehuis
Wil je als dorp, buurt of energiecoöperatie verder aan de slag met plannen voor duurzame warmte? Het Fries Energiehuis helpt jullie om de mogelijkheden en vervolgstappen helder te krijgen.
We verkennen wat jullie initiatief kan doen op het gebied van de warmtetransitie, bijvoorbeeld rond collectieve warmteoplossingen, een warmtegemeenschap of plannen voor een warmtenet. In deze gesprekken kun je onder andere verwachten:
verkennen welke duurzame warmteopties mogelijk zijn voor jullie dorp of buurt (visievorming)
inzicht krijgen in wat een warmtegemeenschap is
bespreken welke rol jullie initiatief kan spelen
bepalen welke vervolgstappen logisch zijn
Neem contact op en start met het maken van warmteplannen:
Sybrand Frietema
Procesbegeleider warmte en opwek
Ronnie Koop
Natuurinclusieve oplossingen
Voorbeeldprojecten
Bekijk hier hoe ze in andere Friese dorpen aan collectieve warmte-oplossingen werken.
Aan de slag met warmte?
Neem gerust contact met ons op of bekijk initiatieven die jullie voorgingen voor inspiratie. We helpen je graag verder!